Maatwerkbudget om armoedeval te voorkomen

Print Friendly and PDF

In het onderzoek gaat het om de vraag wat het effect is van het maatwerkbudget en onder welke voorwaarden het werkt. Voor het antwoord op deze vragen werden twintig casussen waarin maatwerkondersteuning is toegekend, in kaart gebracht. Van tien casussen werd bovendien berekend wat de maatschappelijke kosten zouden zijn geweest zonder de inzet van het maatwerkbudget.


Inzet maatwerkbudget
De doelen waarvoor het maatwerkbudget wordt ingezet lopen sterk uiteen. Zo wordt het ingezet voor het behoud van een stabiele woonsituatie (door het afkopen van een huurschuld of het betalen van de borg voor een woning), voor het verminderen of stabiliseren van een schuldsituatie, of voor het wegnemen van belemmeringen om schuldsanering in gang te zetten of juist voort te zetten.

Andere doelen zijn het verbeteren van de gezondheid door het vergoeden van zorgkosten of het aflossen van een betalingsachterstand bij de zorgverzekeraar, of het wegnemen van een belemmering bij re-integratie naar werk. Overigens zijn in bijna alle casussen problematische schulden aanwezig.

Inzet maatwerkbudget

Bij een oudere man met veel fysieke problemen is, naast het bieden van reguliere ondersteuning, meerdere malen het maatwerkbudget ingezet, waaronder voor een autoreparatie en een gebitsrenovatie. Hierdoor kon hij blijven autorijden, wat erg belangrijk was voor zijn zelfstandigheid en zelfvertrouwen. Beide elementen waren bovendien erg belangrijk voor het behouden van zijn sociale contacten.


Effecten
Wat is het effect geweest van de inzet van het maatwerkbudget? Bij zestien van de twintig casussen is het kortetermijndoel van het maatwerkbudget bereikt, in drie gevallen is dat deels bereikt en in een geval is de inzet van het maatwerkbudget niet gelukt, omdat de cliënt geen contact meer heeft met het betrokken wijkteam.

De gemeente streeft ook naar langeretermijneffecten, namelijk maatschappelijke participatie, gedefinieerd als ‘mee kunnen doen in de samenleving’. De onderzoekers hebben deze definitie geoperationaliseerd aan de hand van de volgende onderwerpen: re-integratie naar werk, (voor)traject schuldhulp, huisvesting, gezondheid en het ontwikkelen van taalvaardigheden. Uit het onderzoek blijkt dat de weg naar werk en het bevorderen van gezondheid nog lang is. De meeste winst is behaald rondom aanpak en stabilisatie van schulden en het voorkomen van huisuitzettingen.

Effecten

Een oudere dakloze man met hoge schulden, gokverslaafd en depressief – heeft meerdere zelfmoordpogingen gedaan in het recente verleden - kon door inzet van het maatwerkbudget in een seniorencomplex wonen. Met dit budget kon hij de eerste maand huur en borg betalen en kwam hij niet weer op straat te leven. Volgens eigen zeggen had hij dat niet nog een keer aangekund. Hij stelt: ‘zonder deze oplossing was ik er niet meer geweest’.


Maatschappelijke kosten
We hebben in het onderzoek ook gekeken naar de maatschappelijke kosten die zijn voorkómen door de inzet van het maatwerkbudget. Hiervoor hebben we tien casussen geanalyseerd en een vergelijking gemaakt tussen de situatie met en de (fictieve) situatie zonder de inzet van het maatwerkbudget.

Bij zeven van de tien casussen zouden de maatschappelijke kosten zonder de inzet van het maatwerkbudget aanzienlijk hoger zijn geweest, in twee gevallen zijn de verschillen beperkt en in één situatie waren de kosten van het maatwerkbudget hoger.

De besparingen betreffen: uitkeringskosten, uren inzet van het wijkteam, uren inzet van schuldeisers, inzet tweedelijnszorg, kosten huisuitzetting, kosten pleegzorg, daklozenopvang en inzet schuldhulpverleners. De hoogte van deze kosten lopen uiteen, maar vooral de kosten van een huisuitzetting zijn hoog, zeker als er minderjarige kinderen in het spel zijn.

Lange termijn
Een deel van de kostenbesparing zal op de langere termijn duidelijk worden. Op het moment van het onderzoek was een deel van de cliënten nog onder begeleiding van het wijkteam of in een schuldhulptraject verwikkeld. De effecten daarvan zijn daarom nu nog niet bekend. Op de langere termijn zou er nog meer te besparen zijn als de cliënten uit de uitkering kunnen komen. In de tien op maatschappelijke kosten geanalyseerde casussen had slechts één cliënt een betaalde baan, de overige cliënten hadden een uitkering. Of ze op termijn weer een baan zullen vinden en uit de uitkering komen, zal nog moeten blijken.

Bijzondere bijstand?
Om belemmeringen voor maatschappelijk participatie weg te nemen was ook een aanvraag voor bijzondere bijstand mogelijk geweest. Dat dit niet is gebeurd in de casussen, heeft verschillende redenen. In een aantal gevallen had de cliënt geen recht op bijzondere bijstand vanwege een te hoog inkomen of omdat voor de betreffende kosten geen bijzondere bijstand kan worden verleend. Ook de snelheid van de inzet van het maatwerkbudget is een belangrijke reden voor de klantregisseurs om te kiezen voor het maatwerkbudget. Meerdere regisseurs uit het onderzoek gaven aan dat dit budget snel handelen mogelijk heeft gemaakt en veel administratieve rompslomp heeft voorkomen.

Voorwaarden
De belangrijkste voorwaarde voor het inzetten van een maatwerkbudget is vertrouwen:
tussen wethouders en beleidsmedewerkers, tussen beleidsmedewerkers en de medewerkers van de wijkteams en vertrouwen tussen teamleiders en medewerkers van de wijkteams. De wijkteammedewerkers die maatwerk toepassen, moeten hierin de ruimte krijgen van zowel hun leidinggevenden als de politiek. Hierbij is een heldere communicatie tussen gemeente en wijkteams een voorwaarde. De inhoudelijke kaders zijn bij maatwerk beperkt; juist daarom zullen de wijkteams moeten leren ‘durven’ om het maatwerkbudget in te zetten. Dit vraagt ook om een professionaliseringsslag bij de klantregisseurs. Ze hebben bepaalde competenties nodig (zoals integraal werken en out of the box denken) en kennis van voorliggende voorzieningen. Ook moeten ze goed kunnen communiceren met de cliënten en de verwachtingen over de mogelijkheden van het maatwerkbudget kunnen managen. Uit dit onderzoek blijkt overigens dat regisseurs van de sociale wijkteams in Zaanstad steeds goed zicht hebben gehad op de situatie van hun cliënten.


De pilot Maatwerkbudget is inmiddels afgerond. Na de gemeenteraadsverkiezingen in 2018 en de vorming van een nieuw bestuur is verder gekeken hoe invulling te geven aan dit idee. In lijn met het idee van een integrale financiële aanpak wordt in Zaanstad gewerkt aan het ontwikkelen van een integrale aanpak van armoede met een integraal budget.

Federatie Opvang is de branchevereniging voor opvang, beschermd wonen en aanpak huiselijk geweld.

Gratis nieuwsbrief ontvangen van Federatie Opvang
Meld je hier aan
Contact

Piet Mondriaanplein 25
Postbus 830, 3800 AV Amersfoort.
033 461 50 29