‘De échte kanteling moet nog plaatsvinden’

De wijze lessen van Eropaf!

Catelijne Akkermans

Mede-initiatiefnemer Eropaf!

Print Friendly and PDF

Stichting Eropaf stond aan de wieg van de succesvolle vroegsignalering door Vroeg Eropaf! in Amsterdam. De stichting fungeert als 'ideeënfabriek' en kenniscentrum op het gebied van schuldpreventie. Men doet onderzoek, geeft trainingen en workshops, publiceert en geeft voorlichting. Catelijne Akkermans van de stichting vertelt... 

‘Het idee van Eropaf! is het vroegtijdig voorkomen van schulden die leiden tot huisuitzettingen en dakloosheid. Wees er op tijd bij, bied de helpende hand en ga vooral persoonlijk naar mensen toen. Werk niet met moeilijke brieven, mailtjes of telefoontjes, maar bel aan bij mensen en leg werkelijk contact. Verplaats je in hen, luister naar hen, geef hen de ruimte hun verhaal te vertellen.’ 

Vliegende Hollander
‘Het idee voor deze aanpak stamt al van begin jaren '90. Founding father van Eropaf!, Marc Räkers, zag de ellende van huisuitzettingen en dakloosheid toen hij bij HvO Querido werkte. Hij vroeg zich af of dat niet te voorkomen was. Hij wilde letterlijk vroegtijdig op mensen met schulden af stappen en hen de helpende hand bieden. “Dat doe je toch niet!?”, vond men toen, maar Marc ging door. En zo ontstond in 1997 een pilot met de Vliegende Hollander: met een busje bezochten ze mensen met een huurachterstand. De pilot breidde zich uit, er sloten zich steeds meer partijen aan, zoals woningbouwcorporaties. Uiteindelijk werd dit het stadsbrede Vroeg Eropaf! Dat is nu goed geland in Amsterdam en inmiddels zijn ook vele andere steden geïnteresseerd in deze benadering. Inmiddels is eenderde van alle gemeenten bezig met een vorm van vroegsignalering!’

Omslag in het denken
‘Dat het toch wel zo’n twintig jaar moest duren voordat deze benadering gemeengoed kon worden, heeft te maken met de grote omslag in het denken over schulden. Want het denken over mensen met schulden moet anders. Stiekem gaan we er nog altijd van uit dat mensen rationele wezens zijn, die bij financiële problemen passende maatregelen nemen. Helaas is er een grote groep mensen die niet in dat systeem passen en die de vereiste zelfredzaamheid en verantwoordelijkheid niet in huis hebben. Voor hen ligt de lat nu veel te hoog. De aanpak van Vroeg Eropaf, om deze mensen eruit te pikken en te ondersteunen, wordt nu landelijk in verschillende vormen opgepakt. Dat is mooi, maar het denken over zelfredzaamheid is nog steeds hetzelfde. De échte kanteling moet nog plaatsvinden.’ 

Eenvoud
‘Schuldhulp in Nederland is op zich geweldig. Een prachtig cadeau: in drie jaar kunnen je schulden kwijtgescholden zijn. Maar de reguliere schuldhulp is te ingewikkeld voor mensen in kwetsbare omstandigheden. Voor hen zouden we het ingewikkelde systeem van schuldenaanpak moeten vereenvoudigen: minder regels, procedures en criteria. Het moet sneller, toegankelijker en helderder. Zo is de overheid een van de grootste schuldeisers: bij het ene loket probeert men je schulden op te lossen en bij het andere loket krijg je te horen dat je je schulden af moet betalen.

‘De aanvraag van een bijstandsuitkering is onderhevig aan allerlei criteria die fraude moeten voorkomen, terwijl het gaat om een kleine groep die fraudeert. Er worden tal van drempels gelegd, je wordt voortdurend beoordeeld en met wantrouwen bejegend. Procedures worden helemaal dichtgetimmerd, wat het enorm complex maakt. Daarin zijn we echt doorgeschoten.’

Duwen en trekken
‘Vroegsignalering alleen is niet voldoende, je moet mensen ook helpen en zo nodig duwen en trekken in de goede richting. Mensen moeten je hulp ook aanvaarden. Daarbij moet je rekening houden met de toestand waarin zij zich bevinden. Langdurige geldzorgen kunnen tot grote stress leiden, waardoor mensen niet meer goed na kunnen denken. Ze leven van dag tot dag en kunnen het overzicht verliezen, waardoor ze bijvoorbeeld eankopen doen die ze zich niet kunnen veroorloven. Zorg dat die stress minder wordt, zodat mensen weer wel goed na kunnen denken. Dan pas kun je werken aan zelfredzaamheid. Als iemand dreigt te verdrinken moet een reddingsboei gooien, daarna kun je pas een zwemcursus geven.’

Kwetsbare groepen
‘Met kwetsbare groepen zoals mensen met een lichte verstandelijke beperking (LVB), laaggeletterden en mensen met een psychiatrische achtergrond wordt nog steeds onvoldoende rekening gehouden. We zijn ook nog onvoldoende getraind om LVB of laaggeletterdheid te herkennen. Kijk maar naar de brieven van gemeenten en schuldeisers, die zijn niet te volgen. We weten dat het aandeel van mensen met beperking die in schulden zitten groot is, maar vertalen dat onvoldoende in onze benadering. Vandaar de aanpak van Vroeg Eropaf: geen ingewikkelde brieven, maar een echte persoon die aan de deur komt en rustig uitlegt hoe het zit.’

Nazorg
‘Alle aandacht gaat nu naar preventie, omdat voorkomen beter is dan genezen. Maar als iemand eenmaal schuldenvrij is en genoeg vaardigheden heeft opgedaan om zelfredzaam te zijn, wil je wel dat dat zo blijft. Dus is nazorg zeker van belang. Bij Eropaf kijken we naar verantwoorde afbouw van bewindvoering. Dit is een grote kostenpost voor gemeenten, dus willen ze er liefst zo snel mogelijk vanaf. Maar je kunt mensen niet van het ene op het andere moment loslaten, zoals nu nog te veel gebeurt. Je moet rustig afbouwen en hen langzamerhand steeds meer zelf laten doen, zo vloeiend mogelijk.

‘Eropaf heeft ‘financieel zelfbeheer’ ontwikkeld, een aanpak die valt tussen bewindvoering en het helemaal zelf doen. Want het gat tussen die twee is nu veel te groot. We coachen mensen in het zelf beheren van hun financien. We zeggen niet hoe het moet, maar staan naast hen. We doen een kleinschalige proef in Amsterdam hiermee. De bottleneck is de financiering, want de gemeente heeft er geen budget voor en dus moeten wij het zelf financieren. In Harderwijk deden we een pilot waarbij we op afstand meekeken op iemands bankrekening. Als het dreigt mis te gaan, grijpen we niet in maar signaleren wat er aan de hand is en gaan in gesprek. Dichtbij, maar toch op afstand.’

 

Stichting Eropaf

Gemeenten die op dit gebied willen worden bijgespijkerd kunnen altijd een beroep op stichting Eropaf doen. U kunt bij hen terecht voor trainingen, workshops, onderzoek en een interessant netwerk. Meer informatie op www.eropaf.nl, e-mail: info@eropaf.nl

Federatie Opvang is de branchevereniging voor opvang, beschermd wonen en aanpak huiselijk geweld.

Gratis nieuwsbrief ontvangen van Federatie Opvang
Meld je hier aan
Contact

Piet Mondriaanplein 25
Postbus 830, 3800 AV Amersfoort.
033 461 50 29